Leyte, 20 października 1944: początek walk o Filipiny

20 października 1944 roku wojska amerykańskie rozpoczęły desant na filipińskiej wyspie Leyte. Lądowanie otworzyło kampanię powrotu USA na Filipiny, a zarazem skłoniło Japonię do skierowania sił morskich przeciw alianckiej flocie. Następne dni przyniosły serię starć, które poważnie ograniczyły zdolność japońskiej marynarki do prowadzenia kolejnych operacji.

Data upamiętnia początek kampanii lądowej, a nie pierwszy dzień wszystkich walk morskich znanych jako bitwa w Zatoce Leyte. Te rozegrały się między 23 a 26 października 1944 roku w kilku miejscach wokół Filipin. To rozróżnienie pomaga zrozumieć, jak desant przerodził się w starcie, które zmieniło układ sił na Pacyfiku.

Dlaczego Amerykanie wrócili na Filipiny

Leyte leży w środkowej części Filipin, między wyspami Samar i Mindanao. Położenie archipelagu miało znaczenie strategiczne: jego odzyskanie zagrażało japońskim szlakom morskim łączącym Japonię z zasobami Azji Południowo-Wschodniej. Dla Stanów Zjednoczonych kampania była także realizacją obietnicy powrotu na Filipiny, złożonej po odwrocie sił amerykańskich w 1942 roku.

Lądowanie nie oznaczało więc jedynie zajęcia kolejnego przyczółka. Amerykańskie siły potrzebowały dostępu do wysp i lotnisk, by rozwijać działania w regionie. Dla Japonii utrata Filipin groziła dalszym osłabieniem łączności i zaopatrzenia. Próba powstrzymania inwazji wymagała reakcji floty, choć jej możliwości były już ograniczone.

Od lądowania do końca starć: oś czasu

• 20 października: siły amerykańskie lądują na Leyte. Rozpoczyna się kampania wyzwalania wyspy i powrotu aliantów na Filipiny.
• 23 października: w cieśninie Palawan amerykańskie okręty podwodne atakują japoński zespół admirała Takeo Kurity. Starcie rozpoczyna serię walk morskich wokół archipelagu.
• 24 października: dochodzi do starć na morzu Sibuyan oraz w cieśninie Surigao. Japońskie zespoły próbują zbliżyć się do sił desantowych, a amerykańskie lotnictwo i okręty odpowiadają na ataki.
• 25 października: walki toczą się u wyspy Samar; japońskie siły mierzą się z amerykańskimi okrętami osłaniającymi desant. Tego samego dnia dochodzi też do starcia u przylądka Engaño, gdzie zaatakowano japoński zespół lotniskowców.
• 26 października: kończą się główne starcia morskie składające się na bitwę w Zatoce Leyte. Walki na lądzie na Leyte trwają dalej.

Chronologia pokazuje różnicę między datą rocznicy a ramami bitwy morskiej. Desant zaczął się 20 października, lecz decydujące starcia flot nastąpiły kilka dni później i rozegrały się w kilku odrębnych rejonach.

Halsey, Kurita i decyzje na rozległym akwenie

Admirał William Halsey dowodził amerykańską Trzecią Flotą, której lotniskowce odegrały ważną rolę w walkach. Admirał Takeo Kurita prowadził japoński zespół ciężkich okrętów. Japoński plan zakładał uderzenie na alianckie siły wspierające desant, ale jego realizację komplikowały ataki z powietrza, straty oraz odległość między poszczególnymi zespołami.

Bitwa nie sprowadzała się do jednego pojedynku ani jednej decyzji dowódcy. Starcia trwały w kilku cieśninach i na otwartym morzu, a ich przebieg zależał od ruchów wielu zespołów okrętów i lotnictwa. Halsey i Kurita są ważnymi postaciami tej historii, ale skala operacji wymaga patrzenia na nią jako na serię powiązanych walk.

Jak Leyte ograniczyło możliwości japońskiej floty

Japońska marynarka poniosła pod Leyte dotkliwe straty w okrętach i lotniskowcach. Szczególnie istotne było ograniczenie zdolności do przeprowadzania skoordynowanych operacji na dużą skalę. Nawet gdy część jednostek przetrwała, flocie coraz trudniej było odtworzyć siłę, zapewnić osłonę lotniczą i działać w sposób zagrażający alianckim operacjom.

Zwycięstwo aliantów nie zakończyło wojny na Pacyfiku. Walki lądowe na Filipinach trwały, a Japonia nadal stawiała opór. Bitwa w Zatoce Leyte przyspieszyła jednak utratę przez nią zdolności do skutecznego przeciwstawiania się przewadze morskiej USA. Był to ważny etap kampanii, a nie pojedynczy moment, który natychmiast przesądził o końcu wojny.

W rocznicę 20 października warto pamiętać o obu datach: tego dnia rozpoczął się desant na Leyte, a między 23 i 26 października rozegrały się starcia morskie, które przeszły do historii jako bitwa w Zatoce Leyte. Następnym punktem kampanii było dalsze umacnianie alianckiego przyczółka i walki o kontrolę nad Filipinami.

Źródło: Britannica